ลักษณะที่ตั้ง
จังหวัดมุกดาหารเป็นจังหวัดที่ 73 ของประเทศไทย และเป็นจังหวัดที่ 17 ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียง
เหนือของประเทศไทยสุดเขตแดนโดยมีเขตแดนติดต่อกับ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยมีแม่น้ำโขงเป็นเส้นกั้นพรมแดน
ตั้งอยู่ระหว่างเส้นรุ้งที่ 16-17 องศาเหนือ และเส้นแวงที่ 104-105 องศาตะวันออก มีพื้นที่ทั้งหมด 4,339.83 ตารางกิโลเมตร หรือ
2,713,394 ไร่ ห่างจากกรุงเทพมหานครโดยทางรถยนต์ระยะทางประมาณ 642 กิโลเมตร

อาณาเขต
มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดใกล้เคียงดังนี้

• ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอนาแก และอำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม อำเภอเต่างอย จังหวัดสกลนคร
• ทิศใต้ ติดกับอำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ อำเภอหนองพอก และอำเภอเมยวดี จังหวัดร้อยเอ็ด
• ทิศตะวันออก ติดกับแขวงสะหวันนะเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยมีแม่น้ำโขงเป็นเส้นกั้นพรมแดน
• ทิศตะวันตก ติดกับอำเภอเขาวง อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ และอำเภอเมยวดี จังหวัดร้อยเอ็ด

เขตการปกครอง
จังหวัดมุกดาหารแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 7 อำเภอ 52 ตำบล 508 หมู่บ้าน ประกอบด้วย

• อำเภอเมืองมุกดาหาร
• อำเภอคำชะอี
• อำเภอดอนตาล
• อำเภอนิคมคำสร้อย
• อำเภอดงหลวง
• อำเภอหว้านใหญ่
• อำเภอหนองสูง

โดยมีอำเภอเมืองมุกดาหารเป็นเขตการปกครองที่ใหญ่ที่สุด ส่วนเขตการปกครองที่เล็กที่สุดคือ อำเภอหว้านใหญ่ ส่วนการปกครองส่วน
ท้องถิ่นประกอบด้วย

• องค์การบริหารส่วนจังหวัด จำนวน 1 แห่ง (องค์การบริหารส่วนจังหวัดมุกดาหาร)
• เทศบาลเมือง จำนวน 1 แห่ง (เทศบาลเมืองมุกดาหาร)
• เทศบาลตำบล จำนวน 3 แห่ง (เทศบาลตำบลคำชะอี เทศบาลตำบลนิคมคำสร้อย และเทศบาลตำบลดอนตาล)
• องค์การบริหารส่วนตำบล จำนวน 50 แห่ง
• สภาตำบล จำนวน 2 แห่ง (สภาตำบลหนองสูง และสภาตำบลดงหมู)

ประชากร
ในปี พ.ศ.2545 จังหวัดมุกดาหารมีประชากรทั้งสิ้น 335,927 คน เป็นชาย 168,571 คน และเป็นหญิง 167,356 คน ประชากรที่
อาศัยอยู่ในเขตเทศบาลมี 47,573 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 14.0 และประชากรที่อาศัยอยู่นอกเขตเทศบาลมี 288,354 คิดเป็นร้อยละ 86.0

ทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญ ได้แก่ ป่าไม้ ซึ่งอุดมสมบูรณ์ไปด้วยไม้นานาชนิด แต่ถูกทำลายในอัตราสูงในช่วงระยะเวลาที่ผ่านมา ป่าไม้ที่
เหลือจึงไม่เพียงพอที่จะรักษาสภาพอากาศ แหล่งน้ำ ลำธาร และการพังทลายของดิน จึงก่อให้เกิดปัญหาอากาศแห้งแล้ง ลำน้ำตื้นเขิน และ
ผิวดินถูกชะล้างลงไปสู่ห้วย หนอง คลอง บึง และแม่น้ำโขงมากขึ้นทุกปี

แหล่งน้ำที่สำคัญ คือ แม่น้ำโขงและลำห้วยต่างๆ เช่น ห้วยชะโนด ห้วยบางทราย ห้วยมุก และห้วยบังอี่ อย่างไรก็ตามแหล่งน้ำเหล่านี้ยัง
ไม่เพียงพอต่อการเกษตรกรรมและการอุปโภคบริโภค

ถึงแม้ว่าคุณภาพของดินจะมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำและสภาวะน้ำจะขาดแคลน ประชาชนส่วนใหญ่ก็ยังคงประกอบอาชีพเกษตรกรรม มี
การทำนาข้าวเหนียว ข้าวเจ้า และเพาะปลูกพืชไร่ชนิดต่างๆ เช่น มันสำปะหลัง อ้อย น้ำตาล ปอแก้ว และถั่วลิสง ส่วนอาชีพที่มีความสำคัญ
รองลงมาก็คือ การค้าและอุตสาหกรรม

ถนนในความรับผิดชอบขององค์การบริหารส่วนจังหวัดมุกดาหาร ซึ่งได้ขึ้นทะเบียนเป็นทางหลวงชนบท มีจำนวนทั้งสิ้น 73 เส้นทาง
ระยะทางประมาณ 324.089 กิโลเมตร แยกเป็นถนนลาดยางมีระยะทาง 160.801 กิโลเมตร ถนนลูกรังมีระยะทาง 140.989 กิโลเมตร
ถนน คสล. มีระยะทาง 22.299 กิโลเมตร นอกจากนี้ยังมีโครงการสำคัญที่จะทำการก่อสร้างมายังจังหวัดมุกดาหาร เช่น โครงการถนน
ทางหลวงแผ่นดิน 4 ช่องจราจร จากตาก-พิษณุโลก-ขอนแก่น และสิ้นสุดที่มุกดาหาร ระยะทางประมาณ 773 กิโลเมตร ดำเนินการช่วง
ปี 2539-2549 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเชื่อมต่อเส้นทางคมนาคมของประเทศเมียนม่าร์(ตอนล่าง)-สาธารณรัฐประชาธิไตยประชาชนลาว
-กัมพูชา-จีนตอนใต้-ไทย และกลุ่มอินโดจีนเข้าด้วยกัน โดยมีประเทศไทยเป็นศูนยืกลาง และอีกโครงการที่มีความสำคัญที่จะผลักดันให้
มุกดาหารเป็นศูนย์กลางการค้าชายแดนคือ โครงการก่อสร้างสะพานข้ามแม่น้ำโขงแห่งที่สอง สำหรับเส้นทางคมนาคมทางอากาศนั้น
ผู้ที่ใช้บริการต้องเดินทางไปใช้บริการที่จังหวัดใกล้เคียงคือ อุบลราชธานี นครพนม และสกลนคร เนื่องจากมุกดาหารยังไม่มีสนามบิน
พาณิชย์เปิดให้บริการ อย่างไรก็ตาม ในยุทธศาสตร์แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จะมีการร่วมมือ
กับแขวงสะหวันนะเขต สาธารณรัฐประชาธิไตยประชาชนลาว พัฒนาสนามบินพาณิชย์แขวงสะหวันนะเขตเพื่อที่จะให้มีการใช้ร่วมกัน
ระหว่างมุกดาหารและแขวงสะหวันนะเขต

ระบบโทรศัพท์
สำนักงานโทรศัพท์จังหวัดมุกดาหารมี 15 ชุมสาย จำนวนเลขหมายทั้งหมด 11,534 เลขหมาย

• โทรศัพท์ส่วนบุคคลในพื้นที่ 10,456 เลขหมาย
• โทรศัพท์สาธารณะในเขตพื้นที่ 1,078 เลขหมาย

การไปรษณีย์โทรเลข
มีที่ทำการไปรษณีย์โทรเลขทั้งหมด 7 แห่งในทุกอำเภอ

ระบบประปา
มีเขตจ่ายน้ำประปา 6 แห่ง มีจำนวนผู้ใช้น้ำประปา 7,078 ราย

ระบบไฟฟ้า
สำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคจังหวัดมุกดาหารได้ดำเนินการติดตั้งไฟฟ้าให้สามารถใช้ได้อย่างทั่วถึงทั้งจังหวัด โดยมีหมู่บ้านที่มีไฟฟ้า
ใช้แล้วจำนวน 62,660 ราย และมีการใช้กระแสไฟฟ้าภายในจังหวัด 90,718,012.80 ล้านยูนิต

ระบบการศึกษา
มีโรงเรียน 279 แห่ง มีครู 3,603 คน จำนวนนักเรียน 69,736 คน คิดเป็นอัตราส่วนนักเรียนต่อครู 20:1 มีวิทยาลัยชุมชน 1 แห่ง
(ข้อมูล ณ ปีการศึกษา 2544)

ระบบสาธารณสุข
มีโรงพยาบาล 7 แห่ง สถานีอนามัย 78 แห่ง และคลินิค 18 แห่ง จำนวนแพทย์ 53 คน จำนวนพยาบาล 475 คน ทันตแพทย์ 16 คน
เภสัชกร 30 คน และจำนวนเตียงผู้ป่วย 481 เตียง

(1) สถานีบริการน้ำมัน จำนวน 68 แห่ง
(2) ศูนย์การค้า/ห้างสรรพสินค้า จำนวน 3 แห่ง
(3) ตลาดสด 9 แห่ง (เฉพาะเขตอำเภอเมืองมุกดาหาร)
(4) ร้านค้าทั่วไป 3,061 แห่ง จำแนกเป็น
- ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล 1 แห่ง
- ห้างหุ้นส่วนจำกัด 459 แห่ง
- บริษัท 145 แห่ง
- ทะเบียนพาณิชย์ (เฉพาะอำเภอเมืองมุกดาหาร) 2,456 แห่ง

มุกดาหารเป็นจังหวัดที่มีแหล่งท่องเที่ยวสวยงาม ประกอบด้วย แหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ และแหล่งท่องเที่ยวที่เป็นศิลปวัฒนธรรมท้อง
ถิ่น ดังนี้

หอแก้วมุกดาหารเฉลิมพระเกียรติกาญจนาภิเษก
หอคอยสูง 65.5 เมตร ประกอบด้วย 6 ชั้น ข้างบนภายในลูกแก้วมุกดาหาร ประดิษฐานพระพุทธนวมิ่งมงคลมุกดาหาร เนื้อเงินบริสุทธิ์
บริเวณชั้น 6 เป็นจุดชมวิว 2 ประเทศ (ไทย-สปป.ลาว) ชั้น 2 เป็นหอนิทรรศการวัฒนธรรมพื้นเมืองดั้งเดิมของมุกดาหาร ส่วนบริเวณ
ชั้นที่หนึ่งมีรูปปั้นดินเผาแสดงวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของคนมุกดาหาร

ศาลเจ้าแม่สองนางพี่น้อง
ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขง บนถนนสำราญชายโขงติดกับด่านตรวจคนเข้าเมือง ซึ่งเป็นที่นับถือของประชาชนชาวจังหวัดมุกดาหาร และตรง
ข้ามศาลเจ้าแม่สองนางพี่น้องจะเป็นวัดศรีมงคลใต้ ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระเจ้าองค์หลวง ซึ่งเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองมุกดาหาร

กลองมโหระทึก
กลองสัมฤทธิ์หน้าเดียว มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 86 เซนติเมตร ความยาว 90 เซนติเมตร หน้ากลองเป็นรูปตะวันนูน 14 แฉก ประดับด้วยรูป
กบติดกลองจำนวน 4 ตัว ตั้งอยู่ที่วัดมัชฌิมาวาส อำเภอดอนตาล มีอายุกว่า 3,000 ปี

ภูมโนรมย์
ยอดเขาที่มีศาลาที่พัก ศาลาจำลองรอยพระพุทธบาทลึก 1 เมตร บนยอดเขาสามารถมองเห็นทิวทัศน์อันสวยงามของเมืองมุกดาหาร และ
แขวงสะหวันนะเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวได้อีกด้วย

ตลาดสินค้าอินโดจีน
อยู่บริเวณริมฝั่งแม่น้ำโขงเป็นสถานที่ที่มีนักท่องเที่ยวเดินทางมาจับจ่ายใช้สอยมากที่สุด โดยมีสินค้าจากกลุ่มประเทศสังคมนิยม เช่น
ลาว เวียดนาม จีน เชคโกสโลวะเกีย และกลุ่มประเทศยุโรปตะวันออก

น้ำตกแก่งโพธิ์
ตั้งอยู่ที่บ้านนาหินกอง หมู่ที่ 6 ตำบลกกตูม อำเภอดงหลวง เป็นน้ำตกขนาดกลางมีน้ำไหลตลอดปี ความยาวประมาณ 5 เมตร บรรยากาศ
ร่มรื่นน่าเดินทางไปพักผ่อน

แก่งกะเบา
ตั้งอยู่ที่อำเภอหว้านใหญ่ เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัยอีกแห่งหนึ่งซึ่งนักท่องเที่ยวนิยมไปเที่ยวกันมากในช่วงฤดูร้อน และมีอาหารที่ขึ้นชื่อ
คือ หมูหันแก่งกระเบา

ภูผาเทิบ
อุทยานแห่งชาติมุกดาหาร ภูผาเทิบมีเนื้อที่รวม 5.2 ตารางกิโลเมตร ลักษณะเป็นลานหินที่งดงามเกิดจากการกัดกร่อนของลานหินตาม
กระแสน้ำที่มีรูปร่างแปลกตา

ถ้ำฝ่ามือแดง
อยู่บนยอดเขาจอมนาง ตำบลนาสีนวน อำเภอเมืองมุกดาหาร เป็นถ้ำที่ปรากฎภาพเขียนสีบนผนังถ้ำซึ่งสันนิษฐานว่ามีอายุไม่ต่ำกว่า 5,000
ปี

น้ำตกตาดโตน
ตั้งอยู่ที่บ้านโนนยาง ตำบลโนนยาง อำเภอหนองสูง เป็นน้ำตกขนาดใหญ่มีน้ำไหลหลาก สูง 7 เมตร กว้าง 30 เมตร มีบรรยากาศร่มรื่น
เป็นที่น่าพักผ่อนอย่างยิ่ง

วนอุทยานภูหมู
ตั้งอยู่ที่อำเภอนิคมคำสร้อย อุดมสมบูรณืไปด้วยพันธุ์ไม้ป่าและสัตว์ป่านานาชนิด เป็นต้นกำเนิดของแหล่งน้ำและน้ำตก เดิมเป็นแหล่งที่มี
หมูป่าอยู่มาก อดีตเป็นเคยสถานที่ตั้งของค่ายทหารอเมริกันสมัยสงครามเวียดนาม บนภูเขานี้มีจุดชมวิวถึง 3 จุด ซึ่งสามารถเห็นทัศนีย
ภาพที่สวยงามแตกต่างกัน

อุทยานแห่งชาติภูสระดอกบัว
อยู่อำเภอดอนตาล ประกอบด้วยสระดอกบัว ถ้ำลานหินกว้างเหมาะสำหรับการพักผ่อนหย่อนใจ

หาดมโนภิรมย์
หาดทรายขาวในลำน้ำโขงมีความยาวประมาณ 3 กิโลเมตร บริเวณหาดมโนภิรมย์มีวัดเก่าแก่ชื่อวัดมโนภิรมย์ ซึ่งมีพระพุทธรูปงาช้าง
(แกะสลักพระพุทธรูปตามความโค้งของงาช้าง)

งานประเพณีรวมเผ่าไทยมุกดาหารและงานกาชาด
เป็นงานรวบรวมขนบธรรมเนียมประเพณีและศิลปวัฒนธรรมของชนเผ่ากลุ่มต่างๆ ในมุกดาหาร โดยจัดขึ้นในระหว่างวันที่ 9-17 เดือน
มกราคมของทุกปี เพื่อประชาสัมพันธ์ของดีของท้องถิ่น และส่งเสริมการเดินทางท่องเที่ยว ในงานจะมีขบวนแห่ของผู้คนที่แต่งกาย
ประจำ 8 เผ่า คือ ผู้ไทย ย้อ ข่า กระโซ่ กระเลิง แสก กุลา และไทยอีสาน นอกจากนี้ในงานมีการแสดงนิทรรศการ (แสดงประวัติความเป็น
มาของเมืองมุกดาหาร รวมทั้งวัฒนธรรม ประเพณี) การแสดงแสง สี เสียง ตำนานเมืองมุกดาหาร การบันเทิงและมหรสพ ตลอดจนถึง
การประกวดสินค้าทางเกษตร

งานประเพณีแข่งเรือออกพรรษา
จัดขึ้นในวันออกพรรษาของทุกปี ณ บริเวณลำน้ำโขงเป็นประเพณีที่สืบทอดกันมาแต่โบราณ โดยจะมีเรือจากแขวงสะหวันนะเขต มาร่วม
แข่งขันด้วยเป็นประจำทุกปี โดยแบ่งการแข่งขันออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ การแข่งขันเรือเร็ว การแข่งขันเรือสวยงา และการแข่งขันเรือ
มิตรภาพไทย-ลาว

สินค้าพื้นเมืองและของที่ระลึก
สินค้าพื้นเมือง ของฝาก ของที่ระลึกที่มีชื่อเสียงของมุกดาหาร ได้แก่ มะขามหวาน หมอนขิด หมูยอ ผ้าไหม ผ้าพื้นเมืองต่างๆ ฯลฯ ซึ่งจะ
มีวางขายอยู่ทั่วไปบริเวณตัวเมืองและภายในตลาดอินโดจีน

สวัสดิการสังคม/การพัฒนาชุมชน
มุกดาหารให้ความสำคัญต่อการพัฒนาชุมชนเพื่อส่งเสริมและยกระดับความเป็นอยู่ของประชาชนให้สูงขึ้น ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และ
การปกครอง โดยให้การศึกษาและพัฒนาขบวนการเรียนรู้ของประชาชน พัฒนาองค์กรอาสาสมัคร และผู้นำท้องถิ่น พัฒนาระบบรูปแบบ
และวิธีพัฒนาชุมชน ซึ่งได้ดำเนินการในมุกดาหารดังนี้

• จัดตั้งศูนย์พัฒนาเด็ก 83 แห่ง มีเด็กเล็กที่เข้ารับการอบรมเลี้ยงดู 3,287 คน
• จัดตั้งศูนย์เยาวชนตำบล 52 แห่ง
• จัดตั้งคณะกรรมการพัฒนาสตรีในระดับต่างๆ ดังนี้ คณะกรรมพัฒนาสตรีจังหวัด 1 คณะ คณะกรรมการพัฒนาสตรีอำเภอ 7 คณะ และคณะกรรมการพัฒนาสตรีตำบล 52 คณะ
• จัดให้มีอาสาสมัครโดยมีผู้นำอาสาสมัครพัฒนาชุมชน 104 คน และอาสาพัฒนาชุมชน 985 คน
• จัดตั้งศูนย์ข้อมูลระดับอำเภอ จำนวนทั้งสิ้น 7 อำเภอ และระดับตำบล 52 แห่ง

ศาสนา
ประชากรในมุกดาหารนับถือศาสนาพุทธ ร้อยละ 99.18 มีวัดจำนวน 338 แห่งซึ่งยึดถือหลักธรรมของพุทธศาสนาเป็นแนวทางในการ
ดำเนินชีวิต แม้จะมีพิธีกรรมบางอย่างที่มีแนวคิดของศาสนาอื่นผสมอยู่บ้างก็ตาม

คริสต์ศาสนิกชนร้อยละ 0.82 จำนวนโบสถ์ 7 แห่ง